تاریخ انتشار : شنبه ۱۱ تير ۱۴۰۱ ساعت ۱۱:۲۳
 

معرفی کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ»

Share/Save/Bookmark
معرفی کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ»
 
کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» توسط انتشارات مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس منتشر شد. در این کتاب، ناگفته‌هایی از پذیرش قطعنامه نیز بیان شده است.
پایگاه تحلیلی خبری هم اندیشی: دفاع مقدس و جنگ هشت ساله به فرموده رهبر انقلاب اسلامی گنجینه بزرگی است که تمام ناشدنی است. بنابراین از هر زاویه و از هر حوزه‌ای که به آن توجه شود شامل درس‌ها و دستاوردهای بزرگی است و در این میان بعد نظامی و سیاسی علاوه بر فرهنگ دفاع مقدس از مسائل بسیار پر اهمیت برای ملت ایران است تا از این تجربه بزرگ همواره برای رویارویی با دشمنان خود استفاده کند. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس که همواره کوشیده است با آثار پژوهشی خود در این مسیر قدم بردارد، در تازه ترین اثر منتشر شده خود تلاش داشته تا درس ها و دستاوردهای دفاع مقدس را از نگاه فرماندهان نظامی و سیاست‌مدارانی که در آن دوران حضوری فعال داشته و بر مسائل کلان نظامی و سیاسی کشور موثر بوده اند، بررسی کند.
به همین دلیل با نویسنده کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» محمد درودیان و اکبر رستمی مدیرگروه مطالعات و جغرافیای نظامی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس به گفتگو پرداخته‌ایم.
انتشار اولین کتاب تحلیلی با محوریت گفتگو با فرماندهان و مسؤولان
اکبر رستمی مدیرگروه مطالعات و جغرافیای نظامی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس با بیان اینکه کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ»، اولین کتابی است که با محوریت گفت‌وگو با فرماندهان و مسؤولان در قالب یک کتاب تحلیلی منتشر شده است، گفت: البته این نکته را باید متذکر شوم که یکی از کتاب‌های تولیدی این گروه در مرکز، کتاب‌های تحلیلی هستند ولیکن در آن کتاب‌ها نویسنده محور بود و ناظر به گذشته بوده و عملکرد یک یگان یا یک عملیات که در گذشته انجام شده، جدای از توصیف آن به نقد و بررسی و تحلیل موضوع مورد بحث در کتاب می‌پرداخت.
وی با اشاره به اینکه آینده‌پژوهی از محورهای گروه مطالعات و جغرافیای نظامی مرکز قرار گرفته است، افزود: با توجه به اینکه کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» تجربه اول گروه مطالعات نظامی مرکز بوده و در آن سعی شده تا با نگاه به آینده، از تجربیات گذشته استفاده کنیم. با تجربه‌ای که از انتشار این کتاب داشته‌ایم، تلاش خواهیم داشت تا آثار دیگری فراخور موضوعات مختلف در این حوزه منتشر کنیم تا از گنجینه و دانشی که در حوزه دفاع مقدس وجود دارد برای بررسی و تحلیل و راهبردی برای مسائل نظامی آینده استفاده کنیم.
مدیرگروه مطالعات و جغرافیای نظامی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس با یادآوری اینکه تلاش برای تحقیق و نگارش درباره «درس‌ها و دستاوردهای جنگ ایران و عراق»، حاصل پیشنهاد سردار نائینی رئیس این مرکز بوده است، گفت: سردار نائینی این پیشنهاد را در سال ۱۳۹۷ به مناسبت سی‌امین سالگرد پایان جنگ به نویسنده کتاب دادند و پس از بررسی‌های اولیه، این توافق حاصل شد که موضوع از طریق گفت‌وگو با مسؤولان و فرماندهان جنگ، در چهار حوزه نظامی، امنیتی، سیاست خارجی و تبلیغات و با نظارت سردار غلامعلی رشید پیگیری شود و با توجه به سی‌سالگی پایان جنگ، حداقل سی گفتگو انجام شود.
وی ادامه داد: در میانه انجام گفت‌وگوها با گسترش تدریجی ویروس کرونا و ضرورت رعایت قرنطینه و فاصله اجتماعی، روند گفتگوها در عمل محدود و متوقف شد. با توجه به طولانی‌شدن روند گفتگوها، قرار شد با نزدیک‌شدن چهل‌سالگی آغاز جنگ، چهل گفتگو انجام شود اما با موانع و محدودیت‌هایی که ایجاد شد، تعداد گفتگوها به ۲۴ نفر کاهش یافت.
رستمی اظهار داشت: بعد از انتشار کتاب، افرادی که قرار بود در این گفت‌وگوها شرکت داشته باشند و نتوانسته بودند ابراز علاقه‌مندی کرده‌اند تا با نویسنده همکاری کنند و امیدواریم جلد دوم کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» در گفت‌وگو با این افراد انجام و منتشر شود.
وی از نکات حائز توجه کتاب را گفت‌وگو با مسؤولان نظامی و سیاسی تراز اول و تأثیرگذار در جنگ برشمرد و گفت: آقای درودیان نویسنده کتاب برای این گفت‌وگوها بسیار وقت گذاشتند و تلاش کردند تا با مکاتبات و تعاملاتی که انجام شد با این مسؤولان به گفت‌وگو بپردازند.
مدیرگروه مطالعات و جغرافیای نظامی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس ناظر محتوایی کتاب را سردار سرلشکر غلامعلی رشید معرفی کرد و گفت: ایشان با دقت و نکته‌سنجی بسیار دقیقی تمامی گفت‌وگوها را نظارت و ارزیابی کردند. امیدوارم این کتاب و موضوعاتی که در آن مطرح می‌شود بتواند گام مهم و مؤثری در تبیین درس‌ها و دستاوردهای دوران حماسه‌ساز دوران دفاع مقدس داشته باشد.
وی در باره محتوای کتاب نیز ادامه داد: کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» شامل مقدمه و سه فصل کلی در ۵۲۰ صفحه است. فصل اول گفتگو با فرماندهان سپاه است. نویسنده با ۱۱ تن از فرماندهان سپاه گفتگو کرده است. فصل دوم شامل گفت‌وگوها با فرماندهان و امیران ارتش است که با هفت تن از آن‌ها گفتگو انجام شده است. فصل سوم نیز مربوط به گفت‌وگوها با شخصیت‌های غیر نظامی است.
رستمی با بیان اینکه در این کتاب به چگونگی شکل‌گیری حوزه مسؤولیت افراد مورد مصاحبه، چرایی روی دادن اتفافات در آن مقطع زمانی و تبیینی از نتایج آن دوره از مسؤولیت این افراد پرداخته شده است، تصریح کرد: در این گفت‌وگوها ۲ سطح کلی مطرح بوده به طوری که یکسری پرسش‌های نظامی – عملیاتی بوده که از فرماندهان پرسش شده است و سوالات سیاسی – راهبردی که از شخصیت‌های غیر نظامی پرسش شده است.
وی به واژه «نقب» در عنوان کتاب اشاره کرد و گفت: «نقب» اصطلاحی است که مقنی‌ها بیشتر به کار می برند، اولین نیشتری که به یک محیطی زده می‌شود به اصلاح نقب زدن گفته می‌شود. و با توجه به اینکه درس‌ها و دستاوردهای جنگ حوزه گسترده‌ای است به همین علت این کتاب در واقع نقب و روزنه‌ای بر این درس ها و دستاوردها است.
کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» مباحث تاریخی و گذشته نیست
در ادامه محمد درودیان، پژوهشگر، محقق و تاریخ‌نگار جنگ با تأکید بر اینکه کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» از نظر روش‌شناختی نوعی نقد از دوران هشت‌ساله دفاع مقدس است، تصریح کرد: ساختار ذهن بنده به‌گونه‌ای است که بدون نقد نمی‌توانم با موضوعی مواجه شوم. در آثار گذشته‌ام یک بار پرسش‌ها را نقد کرده‌ام و یک بار مسائل اساسی را نقد کرده‌ام و حال در این کتاب به دنبال نقد و بررسی دستاوردهای جنگ بودم.
وی افزود: در این گفت‌وگوها ما در هشت سال جنگ اهدافی داشته‌ایم. حال به دنبال این هستیم که آیا به این اهداف دست‌یافته‌ایم که در این صورت عنوان «دستاورد» را بر آن می‌گذاریم. علاوه بر این مواردی نیز وجود دارد که با شروع جنگ یا نمی‌خواستیم و یا بر ما تحمیل شد و یا حتی به دنبال انجام آن‌ها بودیم اما عملی نشدند؛ بنابراین نیاز هست از این موارد هم «درس» بگیریم و از عنوان «درس‌ها» استفاده کردیم. بنابراین در کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ»، گفت‌وگوها بر ۲ مفهوم درس‌ها و دستاوردها قرار دارد که با روشی کاملاً نقادانه به نگارش در آمده است. سنجش و بررسی‌های چندین‌باره و طرح سؤالات برای دستیابی به اهداف مدنظرم از اهم اقداماتم در طول نگارش کتاب بوده است.
نویسنده کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» بیان داشت: یکی از دلایلی که این کتاب را نوشته‌ام این است که جامعه، جنگ را صرفاً با داستان و خاطره و تاریخ و مناقشه ارتش و سپاه نبیند و فهم جدیدی از جنگ ایجاد شود.
وی با بیان اینکه موضوع کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» مباحث تاریخی و گذشته نیست، بلکه نکاتی است که از آن برای حال و آینده می‌خواهیم استفاده کنیم، افزود: مسأله اصلی ما آینده است و هر چه که از جنگ تحمیلی بوده در زمان و مکان گذشته تحقق پیدا کرده و ما امروز گرفتار تأثیرات و پیامدهایش هستیم. همواره در نوشته‌ها و تحقیقاتم به دنبال نسبت تجربه هشت‌ساله با آینده هستم. به این معنا که چه اقداماتی را در بررسی‌های تاریخی و راهبردی از تجربه جنگ گذشته داشته باشیم تا آینده را بر اساس آن بسازیم.
درودیان اظهار داشت: در این کتاب به دنبال روایت افراد از وقایع جنگ نبوده‌ام، بلکه به دنبال این بوده‌ام که این افراد چه نقبی بر تجربه گذشته‌شان داشته‌اند و چگونه حاضر هستند بر اساس آن نقب و تأمل، روایت‌های پیشین را که گاهاً محل اختلاف است نقد و از آن عبور کنند. ما زمانی می‌توانیم در مورد درس‌ها و دستاوردها بحث کنیم که رویکرد نقادانه داشته باشیم و حاضر باشیم از تجربه گذشته و دفاع از عملکرد خود عبور کنیم.
وی یکی از سختی‌های نگارش کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» را هماهنگی برای مصاحبه با افراد مصاحبه‌شونده بیان کرد و گفت: با توجه به اینکه می‌دانستم موضوع کتاب در حال نگارشم چیست و از افرادی که قرار بود مصاحبه داشته باشم تعریف داشتم و همین‌طور از دامنه مباحث مطلع بودم، طیف وسیعی از افراد را در نظر گرفتیم تا با آن‌ها مصاحبه داشته باشیم، ولی با توجه به اینکه زمان شروع کار مصادف با شیوع کرونا بود به همین علت با برخی از آن افراد نتوانستیم مصاحبه داشته باشیم.
این نویسنده از سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به‌عنوان یکی از افرادی که قرار بود جزو مصاحبه‌شوندگان در این کتاب باشد، نام برد و گفت: طی پیگیری‌هایی که همراه سردار رشید با ایشان داشتیم قرار بود حاج قاسم بعداز اینکه از منطقه آمدند مصاحبه‌ای را باهم داشته باشیم اما متأسفانه با شهادت ایشان این مهم روی نداد.
وی با اشاره به اینکه گفت‌وگوها با سرداران سپاه، امیران ارتش و سیاستمداران در کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» در سه فصل مجزا می‌باشد، دراین‌باره توضیح داد: چون متولی این کتاب سپاه پاسداران بود به همین علت پایه اصلی کار روی سپاه بود، اما چون ما می‌خواستیم نسبت به کل جنگ درس‌ها و دستاوردها را بررسی کنیم اگر قرار بود فقط به سپاه محدود باشد، این هدف هم محدود می‌شد و دامنه بحث را شامل نمی‌شد.
درودیان خاطرنشان کرد: من طبق نظریه پیوستگی جنگ و سیاست معتقد بودم که هم باید نظامی‌ها شامل ارتش و سپاه و هم سیاسیون در این زمینه صحبت کنند. منتها در حوزه فرهنگ و تأثیرات اجتماع و ساختاری هم مایل بودم برخی صحبت انجام شود ولیکن نشد.
وی به مصاحبه‌های افراد غیرنظامی در کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» اشاره کرد و گفت: مسائل و موضوع سیاستمداران به‌ طور طبیعی متفاوت است و نوع دیگری نگاه می‌کنند و در این گفت‌وگوها فکر می‌کنم غیرنظامی‌ها حرف‌های نقادانه و اساسی‌تری را مطرح کرده‌اند؛ زیرا مسأله آن‌ها از نظر هویت سازمانی و یا دفاع از عملکردشان کم‌رنگ‌تر بود.
درودیان در پاسخ به این پرسش که چرا سیاسیون نقادانه‌تر نسبت به نظامی‌ها در گفتگوها حاضر شده‌اند، گفت: این موضوع به ماهیت جنگ برمی‌گردد. سیاسیون به دنبال جنگ نیستند و در زمان جنگ باید پشتیبانی کنند و این نظامی‌ها هستند که مسئول جنگ هستند و اقدام می‌کنند. سیاسیون به‌طور طبیعی حتی در زمان جنگ، جنگ را مخل توسعه اقتصادی و روابط سیاسی می‌دانند و مایل هستند جنگ زودتر تمام شود. یک دلیل اینکه رویکردشان نقادانه‌تر است به دلیل نقش، جایگاه و تفکرشان است و نه اینکه این افراد از نظامی‌ها آزاداندیش‌تر هستند.
وی با بیان اینکه نظامی‌ها درس‌ها و دستاوردهای جنگ را به‌صورت عملیاتی انجام داده‌اند، اظهار کرد: بخشی از افراد نظامی که با آن‌ها مصاحبه شده است اکنون مسئولیت دارند، بنده معتقد هستم نظامی‌ها خیلی از مسائلی که به‌عنوان درس‌ها و دستاوردهای جنگ نیاز ما است، در عمل دنبال کرده‌اند. تحکیم قدرت دفاعی، توسعه قدرت موشکی و پهپادها و صحبت از بازدارندگی درس‌هایی است که نظامی‌ها گرفته‌اند. منتها بنده در ساحت یک بحث آکادمیک، تاریخی و راهبردی که در گفتگوها مطرح شود، مایل بودم این نکات گفته شود ولیکن بخش زیادی از این درس‌ها و دستاوردها در عمل طرح نشد.
نویسنده کتاب «نقبی بر درس‌ها و دستاوردهای جنگ» با رد اینکه برخی بر این باور هستند که جنگ جعبه سیاهی دارد و باید ناگفته‌ها را بیان کرد، تصریح کرد: برخی فکر می‌کنند ناگفته‌هایی وجود دارد و اگر آن‌ها را بگوییم فهم از جنگ تغییر می‌کند در حالی‌ که معتقد هستم ما هر چه داشته‌ایم گفته‌ایم و چیزی به این معنا که اگر بگوییم تصورات موجود از جنگ تغییر خواهد کرد، به نظرم وجود ندارد.
 
کد مطلب: 444413